Czesław Niemen

Czesław Niemen-Wydrzycki, (ur. jako Czesław Juliusz Wydrzycki 16 lutego 1939 r. w Starych Wasiliszkach k. Lidy, zm. 17 stycznia 2004 r. w Warszawie) – polski piosenkarz, kompozytor, multiinstrumentalista i autor tekstów piosenek.

Życiorys

Czesław Niemen urodził się jako Czesław Juliusz Wydrzycki 16 lutego 1939 r. w Starych Wasiliszkach k. Lidy, na należącej wtedy do Polski Grodzieńszczyźnie. Jego rodzicami byli Antoni Wydrzycki (1896–1960), z zawodu mechanik, m.in. stroiciel fortepianów, i Anna z domu Markiewicz (1897–1986). Miał siostrę Jadwigę (ur. 1926). Śpiewał już w szkole dziesięciolatce oraz w chórze kościelnym. W latach 1953–54 uczęszczał do szkoły muzycznej w Grodnie.

Został przesiedlony do powojennej Polski w 1958 r. w ramach drugiej fali masowych wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich. Rodzina Wydrzyckich zamieszkała w Świebodzinie, Białogardzie i Kołobrzegu, a Czesław znalazł się w Gdańsku, gdzie rozpoczął naukę w średniej szkole muzycznej. Uczył się grać na fagocie. Równocześnie występował w studenckich teatrach, kabaretach i klubie Żak w Gdańsku, śpiewając po hiszpańsku i polsku piosenki latynoamerykańskie akompaniując sobie na gitarze. Dwie z tych piosenek pojawiły się potem na jego pierwszej płycie. W 1958 r. ożenił się z pielęgniarką Marią Klauzunik, z którą miał córkę Marię (ur. 1960). Mieszkali w Sopocie. Rozwiedli się w 1971 r.

W 1962 r. odniósł duży sukces na Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie i odbył trasę po kraju z zespołem Czerwono-Czarni.

W początkach kariery, po odniesieniu pierwszych sukcesów w konkursach wykonawców amatorów, zaczął występować z zespołem Niebiesko-Czarni. 10 października 1962 r. nagrał z nimi małą płytę, tzw. EP, z 4 utworami, w tym śpiewaną przez siebie piosenką Lekcja twista. Związał się uczuciowo z solistką zespołu Adą Rusowicz. W 1963 roku wystąpił na I Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu z własną kompozycją „Wiem, że nie wrócisz”, która przeszła niezauważona. Wyróżniono go tam dopiero w 1964 r.

W grudniu 1963 r. wystąpił z grupą Niebiesko-Czarni w słynnej paryskiej sali Olympia. W tym okresie, za namową żony Franciszka Walickiego Czesławy, Wydrzycki zaczął posługiwać się pseudonimem artystycznym Niemen, jako nie tylko atrakcyjniejszym marketingowo w Polsce, ale także łatwiejszym do wymówienia dla cudzoziemców. Poźniej oficjalnie zmienił nazwisko na Niemen-Wydrzycki.

Nazwisko Niemen Wydrzycki przyjął od rzeki Niemen, płynącej w pobliżu jego miejsca urodzenia. Stosował on jednak odmianę Niemena, Niemenem, inną niż w przypadku nazwy rzeki. Dziennikarz Andrzej Ibis-Wróblewski sugerował, że Wydrzycki powinien odmieniać swój pseudonim tak jak rzekę – Niemna, Niemnem. Artysta z tym się jednak nie zgodził.

Z grupą Niebiesko-Czarni występował na koncertach w Polsce, m.in. na festiwalu w Sopocie w 1965 r., na Węgrzech i we Francji. W listopadzie 1965 r. wystąpił jako solista na festiwalu w Rennes. Z zespołem nagrał kilka małych płyt, zrealizował też wiele nagrań dla radia. Zakończył z nim współpracę w listopadzie 1965 roku. po trasie koncertowej w Jugosławii. Czesław Niemen debiutował jako piosenkarz bigbitowy, śpiewając rock and rollowe i rockowe piosenki w stylu The Beatles oraz ballady. Do największych przebojów pierwszego okresu należą dynamiczny utwór „Czy wiesz?” i sentymentalna ballada „Pod Papugami”. Wkrótce jednak zaczął zmierzać w stronę ambitniejszej muzyki, adresowanej do bardziej wymagającej młodzieży akademickiej. Utwory z okresu współpracy z grupą Niebiesko-Czarni nagrał potem na nowo na płycie Czy mnie jeszcze pamiętasz? z grupą Akwarele.

Od 18 do 20 stycznia 1964 r. Czesław Niemen wraz z grupą Niebiesko-Czarni występował przed koncertami Marleny Dietrich w Sali Kongresowej w Warszawie. W pierwszej części koncertu Marlene Dietrich usłyszała utwór Niemena „Czy mnie jeszcze pamiętasz”, który w listopadzie 1964 r. nagrała na płytę z własnym tekstem („Mutter, hast du mir vergeben”).

Oficjalnie opuścił zespół Niebiesko-Czarni w listopadzie 1965 r., a od sierpnia 1966 r. współpracował z zespołem Akwarele. W roku następnym odbył z nimi pierwszą trasę, rozpoczętą koncertem 16 stycznia 1967 r. w Jeleniej Górze. Dokonał nagrań dla radia i na małą płytę, a w kwietniu 1967 r. zarejestrował materiał na longplay Dziwny jest ten świat. 25 czerwca 1967 r. wystąpił z piosenką tytułową na festiwalu w Opolu, gdzie wzbudził wielkie zainteresowanie i otrzymał m.in. nagrodę Polskiego Radia. Piosenka „Dziwny jest ten świat” stała się najbardziej znanym z polskich protest-songów i hymnem młodzieży końca lat sześćdziesiątych.

W 1967 r. Czesław Niemen wystąpił m.in. na festiwalu w Sopocie oraz w Kolonii w Niemczech, a w styczniu 1968 r. śpiewał na targach MIDEM w Cannes. Zespół nagrał album Sukces, który został złotą płytą, stał się też bohaterem krytycznego filmu krótkometrażowego pod tym tytułem, w reżyserii Marka Piwowskiego, który pokazano w czerwcu 1968 r. W październiku 1968 r. Niemen i Akwarele nagrali jeszcze płytę Czy mnie jeszcze pamiętasz?, a w grudniu odebrali wspomnianą złotą płytę.

Od lutego 1969 r. do lipca 1970 r. Czesław Niemen z zespołem występował we Włoszech, początkowo jako I Niemen, a pod lipca 1969 r. jako Niemen Enigmatic, w zmienianym składzie. Nagrał kilka singli, zarejestrował też fragmenty koncertów. Grał głównie w klubach, a w czerwcu 1970 r. wystąpił na festiwalu Cantagiro. Czesław Niemen blisko związał się z piosenkarką Faridą, z którą w listopadzie 1970 r. odbył trasę po Polsce.

W swej twórczości Czesław Niemen włączał się w kolejne dominujące w światowej muzyce rockowej prądy, tworząc własne, indywidualne i charakterystyczne odmiany muzyki – od rocka psychodelicznego przez symfoniczny Rock progresywny (album Niemen Enigmatic z monumentalnym utworem Bema pamięci żałobny rapsod do tekstu C. K. Norwida) aż po awangardowy jazz-rock (albumy Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2) oraz muzykę elektroniczną.

W październiku 1969 r., w przerwie włoskich występów, grupa Niemen Enigmatic nagrała tak zatytułowaną płytę z czterema kompozycjami do słów wybitnych polskich poetów, która ukazała się na początku 1970 r. Na przełomie 1969/70 r. zrealizowano też film ilustrujący utwór Bema pamięci żałobny rapsod. Album ten stał się rewelacją i do dziś jest regularnie wybierany jedną z dwóch najlepszych płyt polskiego rocka.

W styczniu 1971 r. nowy skład Niemen Enigmatic zarejestrował materiał na podwójny album Niemen z ambitną ujazzowioną muzyką, częściowo do słów Norwida. Występował w kraju oraz m.in. w Czechosłowacji i Finlandii. W tym czasie Czesław Niemen uzyskał mieszkanie w Warszawie przy ul. Niecałej 8, finalizował też sprawę rozwodową. Pod koniec 1971 r. wziął udział w nagraniu płyty z muzyką Andrzeja Kurylewicza. W ciągu całej swej kariery wielokrotnie wspomagał różnych artystów w nagraniach i brał udział w zbiorowych przedsięwzięciach muzycznych czy muzyczno-teatralnych. Napisał wiele utworów dla innych wykonawców, m.in. dla Ady Rusowicz. Przez lata powstały dziesiątki wersji jego piosenek.

Jesienią 1971 r. Niemen zetknął się z awangardowym kontrabasistą Helmutem Nadolskim. Z nim oraz z muzykami grupy SBB stworzył Grupę Niemen, która działała od grudnia 1971 r. do sierpnia 1973 r. Występował z nią i nagrywał trębacz Andrzej Przybielski. W styczniu 1972 r. w Monachium nagrano płytę Strange Is This World, w sierpniu 1972 r. w kraju dwie płyty częściowo improwizowane Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2, a w sierpniu 1973 r., również w Monachium, album Ode to Venus. Zespół jego wystąpił w kilku krajach europejskich i zebrał pozytywne recenzje krytyki muzycznej. Równocześnie Czesław Niemen zaczął nagrywać muzykę filmową, którą tworzył przez prawie 10 lat. Wiosną 1973 r. zarejestrował też w Monachium utwory na płytę solową Russische Lieder. W styczniu i lutym 1974 r. z renomowanymi muzykami sesyjnymi nagrał w Nowym Jorku płytę Mourner’s Rhapsody. Zagraniczna kariera Niemena nie rozwinęła się jednak zgodnie z oczekiwaniami muzyka, jak i jego polskich fanów.

Grupa Niemen zakończyła swoją działalność koncertem w Białymstoku w sierpniu 1973 r. W następnym miesiącu powstała grupa Niemen Aerolit, która nagrała m.in. materiał na pośmiertną płytę 41 Potencjometrów Pana Jana, a w końcu roku 1974 płytę zatytułowaną nazwą zespołu. Jego działalność przerwała śmierć perkusisty Piotra Dziemskiego w marcu 1975 r., którą Niemen głęboko przeżył. Zadedykował mu płytę Katharsis, nagraną solo również w 1975 r.

Czesław Niemen, od 1968 r. grający na organach Hammonda, z wolna rozbudował swoje klawiszowe instrumentarium, dodając najpierw melotron, a potem, jako pierwszy polski muzyk, syntezator Mooga. Nowoczesne i drogie wówczas wyposażenie pozwoliło mu nagrać wspomniany, prawie całkowicie elektroniczny album, stawiający go w jednym rzędzie z takimi awangardowymi muzykami i grupami jak Tangerine Dream, Klaus Schulze czy Vangelis.

W 1975 r. Niemen poślubił swą drugą żonę Małgorzatę, z którą miał dwie córki Natalię (ur. 1976) i Eleonorę (ur. 1977). Występował solo i w zmieniających się składach, nagrywał sporo muzyki teatralnej, od początku 1977 r. korzystając ze studia Teatru Narodowego w Warszawie. Na przełomie lat 1976/77 nagrał podwójną płytę Idée fixe, wydaną na początku 1978 r. Latem 1976 r. otrzymał odznakę Zasłużony Działacz Kultury i Złoty Krzyż Zasługi. Pod koniec roku odbył wielkie tournée po ZSRR, gdzie wystąpił też w październiku 1977 r. i kwietniu 1979 r. W maju 1977 r. nagrał koncert dla telewizyjnego bloku Studio 2, potem występował w USA, a w lutym 1978 r. koncertował na festiwalu jazzowym w Bombaju. Latem 1978 r. zaproszono go do Hawany na Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów.

W 1978 r. ukazała się kaseta ze złotymi przebojami artysty, a rok później płyta z podobnym materiałem. W czerwcu 1979 r. Czesław Niemen wystąpił na festiwalu w Opolu, a 24 sierpnia 1979 r. w Sopocie zdobył Grand Prix Festiwalu Interwizji piosenką Nim przyjdzie wiosna. We wrześniu 1979 r. odwiedził rodzinne Stare Wasiliszki, a pod koniec roku przygotował kompilacyjną płytę Postscriptum. Zaprezentował ją w styczniu 1980 r. na targach MIDEM w Cannes. Krytyk muzyczny Wacław Panek poświęcił mu książkę Kształty mitu.

Karierę Czesława Niemena zakłóciło wprowadzenie stanu wojennego. W maju 1982 r. z grupą Kombi wystąpił w Sztokholmie, ukazała się też kaseta z jego muzyką filmową. Później występował sporadycznie, np. w listopadzie 1984 r. grał w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, a 12 grudnia 1985 r. grał w klubie Stodoła w Warszawie. 11 i 12 lipca 1986 r. zaśpiewał na zlocie Old Rock Meeting w Operze Leśnej w Sopocie, a jesienią zagrał na festiwalu Jazz Jamboree w Warszawie. W 1987 r. wystąpił w Jarocinie, potem grał w Skandynawii, a 29 listopada 1987]r. dał koncert w Queen Elizabeth Hall w Londynie. W 1988 r. wznowiono kilka jego płyt, m.in. Dziwny jest ten świat, Czy mnie jeszcze pamiętasz? i Niemen Enigmatic. W 1989 r. ukazała się pierwsza od wielu lat płyta Niemena z nowym materiałem, przygotowywana przez lata Terra Deflorata.

Czesław Niemen zdobył pewną popularność na Zachodzie, zwłaszcza w krajach anglosaskich (gdzie nagrał kilka awangardowych albumów), lecz mimo swego wielkiego potencjału artystycznego, nigdy nie zdołał się przedrzeć do pierwszej ligi progresywnego rocka. Pozostał czynnym muzykiem także w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku koncertując, komponując i sporadycznie nagrywając, zajmując się głównie pisaniem muzyki filmowej i teatralnej. W latach 90. zajął się również malarstwem oraz grafiką komputerową. Był wegetarianinem.

1 marca 1990 r. Niemen wystąpił w San Remo, a rok później ponownie na MIDEM. W 1992 r. wziął udział w spektaklu Księga Krzysztofa Kolumba w Teatrze Muzycznym w Gdyni. W maju 1993 r. grał w Nowym Jorku. Zaczął publikować felietony w miesięczniku muzycznym Tylko Rock. Gorąco protestował przeciw pirackim edycjom jego nagrań, które wtedy obficie pojawiły się na kasetach magnetofonowych, a potem na kompaktach. Wyraźnie dawał do zrozumienia, że nie zamierza nagrywać nowych płyt do czasu prawnego uregulowania sytuacji na rynku muzycznym.

W 1995 r. ukazała się pierwsza autoryzowana przez Niemena składanka kompaktowa jego nagrań Sen o Warszawie. Artysta zaczął przymierzać się do wznowienia zasadniczej części swego dorobku, co nastąpiło w 2002 i 2003 r. Wcześniej, bo w 1999 r. Czesław Niemen został wybrany wykonawcą wszech czasów w plebiscycie „Polityki”, wystąpił też wtedy w Trójce. Zaś 29 września 2001 r. wystąpił w Warszawie na koncercie pamięci C. K. Norwida, a 17 listopada 2001 r. wyszła ostatnia jego płyta studyjna spodchmurykapelusza, promowana singlem kompaktowym z trzema wersjami utworu Jagody szaleju. Została przychylnie przyjęta przez słuchaczy i krytyków.

Od wielu lat Czesław Niemen cierpiał na nowotwór układu chłonnego, który próbował zwalczyć przy pomocy medycyny naturalnej. Zmarł 17 stycznia 2004 roku w szpitalu onkologicznym w Warszawie z powodu powikłań związanych z zapaleniem płuc, na które zachorował w szpitalu. Jego zwłoki, zgodnie z ostatnią wolą artysty, zostały skremowane. 30 stycznia 2004 r. urna z prochami została złożona w katakumbach na Starych Powązkach w Warszawie. Żegnało go ok. 2,5-3 tysięcy ludzi, w tym oficjalni przedstawiciele władzy. W momencie rozpoczęcia pogrzebu, o godzinie 13.00, z inicjatywy Marka Niedźwieckiego, wiele stacji radiowych w Polsce wyemitowało „Dziwny jest ten świat”, oddając w ten sposób hołd zmarłemu artyście.

Upamiętnienie artysty

Od 2004 r. imię Czesława Niemena nosi Promenada w Częstochowie i rondo w Bielsku-Białej, a także w Sopocie oraz skwer w centrum Gdańska. 26 maja 2006 r. nadano je Zespołowi Szkół Muzycznych we Włocławku, 31 maja 2008 r. Publicznemu Gimnazjum nr 2 w Strzelcach Opolskich, gdzie odsłonięto także pomnik piosenkarza, 2 czerwca 2009 r. Gimnazjum nr 25 w Warszawie, a 19 listopada 2009 r. Gimnazjum nr 3 w Świebodzinie. W tym też mieście 20 czerwca 2009 r. z udziałem rodziny artysty odsłonięto Ławeczkę Czesława Niemena.

17 czerwca 2009 r. Narodowy Bank Polski wyemitował monetę powszechnego obiegu o nominale 2 zł ze stopu Nordic Gold pamięci Niemena. 19 czerwca 2009 r. wyemitowano dwie srebrne monety kolekcjonerskie o nominale 10 zł, wybite stemplem lustrzanym: okrągłą i kwadratową (klipa). Umieszczono na nich wizerunki Czesława Niemena i jego płyt. Projektantem obu monet oraz rewersu monety powszechnego obiegu jest Robert Kotowicz

Piosenka Niemena Sen o Warszawie od 12 marca 2004 r. jest wykonywana przed każdym spotkaniem Legii Warszawa na Stadionie Wojska Polskiego w Warszawie jako hymn kibiców.

W roku 2004 (20 sierpnia) oraz 2009 (23 sierpnia) na festiwalu w Sopocie jeden dzień poświęcono twórczości Niemena.

Od 2005 r. jesienią w Słupsku odbywa się Festiwal Młodych Talentów Non Stop Niemen pod patronatem Miejskiego Centrum Kultury w Słupsku, Prezydenta Miasta Słupska i Marszałka Województwa Pomorskiego, na którym młodzi artyści śpiewają utwory Niemena oceniane przez jury pod przewodnictwem Małgorzaty Niemen, żony nieżyjącego artysty. Od 2009 r. festiwal ten obejmuje patronatem medialnym TVP Kultura. Jednym z jurorów festiwalu jest Urszula Dudziak.

W 2010 roku Jan Edward Czachor napisał książkę Czesław Niemen w Świebodzinie, którą wydano w 800 egzemplarzach.

Czesław Niemen został także patronem niektórych polskich ulic i placów:

  • Bielsko-Biała (rondo): 49°48′46.59″N 19°00′42.63″E / 49.8129417, 19.0118417
  • Bochnia: 49°58′32.22″N 20°26′17.19″E / 49.9756167, 20.4381083
  • Częstochowa (promenada): 50°50′03″N 19°07′40″E / 50.83417, 19.12778
  • Gdańsk (skwer): 54°21′07.43″N 18°38′37.52″E / 54.3520639, 18.6437556
  • Kraków: 50°02′43″N 19°49′32″E / 50.04528, 19.82556
  • Rzeszów: 50°02′19″N 21°58′07″E / 50.03861, 21.96861
  • Serock: 52°29′51.46″N 21°03′49.76″E / 52.4976278, 21.0638222
  • Sopot (rondo): 54°26′31″N 18°33′24.3″E / 54.44194, 18.55675
  • Stalowa Wola: 50°35′40″N 22°02′02″E / 50.59444, 22.03389

Dyskografia

Albumy studyjne

  • 1967 − Dziwny jest ten świat (LP, pierwsza złota płyta w Polsce)
  • 1968 − Sukces (LP)
  • 1969 − Czy mnie jeszcze pamiętasz? (LP)
  • 1970 − Enigmatic (LP)
  • 1971 − Niemen (2 LP, tzw. „Czerwony Album”)
  • 1971 − Muzyka teatralna i telewizyjna
  • 1972 − Strange Is This World (LP, wyd. RFN)
  • 1973 − Ode to Venus (LP, wyd. RFN)
  • 1973 − Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2 (2 LP, tzw. „Marionetki”)
  • 1973 − Russische Lieder (LP, wyd. RFN)
  • 1974 − Mourner’s Rhapsody (LP, wyd. RFN, Wielka Brytania, USA)
  • 1975 − Niemen Aerolit (LP)
  • 1976 − Katharsis (LP, w przewadze muzyka elektroniczna)
  • 1978 − Idée fixe (2 LP + SP)
  • 1980 − Postscriptum (LP)
  • 1982 − Przeprowadzka (MC)
  • 1987 − Samarpan (LP)
  • 1989 − Terra Deflorata (LP)
  • 1991 − Terra Deflorata (wersja rozszerzona) (CD)
  • 1993 − Mourner’s Rhapsody (wersja poprawiona i uzupełniona) (CD, wyd. USA)
  • 1995 − Sen o Warszawie (CD)
  • 1997 − Moja i twoja nadzieja (CD)
  • 2001 − spodchmurykapelusza (CD)

Albumy koncertowe

  • 2007 − 41 Potencjometrów Pana Jana
  • 2007 − Srebrne Dzwony
  • 2009 − Kattorna JJ72 / Pamflet na ludzkość JJ75 (2 CD)

Składanki

  • 1978 − Złote przeboje (MC)
  • 1979 − The Best of Niemen (LP)
  • 1991 − Gwiazdy mocnego uderzenia: Czesław Niemen (LP)
  • 2000 − Czas jak rzeka (CD)
  • 2002 − Od początku I (6 CD)
  • 2003 − Od początku II (6 CD)
  • 2008 − Spiżowy krzyk
  • 2009 − Nasz Niemen (2CD, utwory wybrane w plebiscycie przez fanów)

Minialbumy

  • 1964 − Locomotion
  • 1964 − Les Noir et Bleu – Les Idoles de Pologne
  • 1964 − Czas jak rzeka
  • 1964 − Hippy, Hippy Shake
  • 1964 − Jeszcze sen
  • 1966 − A Varsovie
  • 1966 − Sen o Warszawie
  • 1967 − Dziwny jest ten świat
  • 1978 − Sen srebrny Salomei

Single

  • 1962 − Adieu Tristesse / El soldado de levita
  • 1963 − Na swojską nutę
  • 1963 − W rytmie Madisona
  • 1968 − Obok nas / Baw się w ciuciubabkę
  • 1969 − Io senza lei / Arcobaleno
  • 1969 − Una luce mai accesa / 24 ore spese bene con amore
  • 1969 − Re di cuori
  • 1970 − Oggi forse no / Domani
  • 1972 − Romanca Cherubina / Mazurek
  • 1972 − Strange is This World / We’ve Got The Sun
  • 1975 − Mleczna droga / Dorożką na Księżyc
  • 1979 − Nim przyjdzie wiosna / Pokój
  • 1982 − Witaj przygodo zielona / Przeprowadzka
  • 1986 − High Horse / Pod Papugami
  • 2002 − Jagody szaleju

Pocztówki dźwiękowe

  • 1964 – Domek bez adresu
  • 1970 − Nie wiem czy to warto
  • 1974 − Jodełki, sosenki
  • 1975 − Włóczęga
  • 1979 − Nim przyjdzie wiosna

Albumy poświęcone Czesławowi Niemenowi

  • 2007 − PRO FORMA – Niemen a cappella
  • 2009 − Artur Dutkiewicz – Niemen Improwizacje
  • 2009 − Janusz Radek – Dziwny ten świat – opowieść Niemenem

Zobacz też

  • Kategoria:Twórczość Czesława Niemena

Linki zewnętrzne

  • Dyskografia
  • Galerie i artykuły
  • Niemen w bazie Archiwum Polskiego Rocka
  • Teksty piosenek Czesława Niemena
  • Czesław Niemen na Progarchives

Incoming search terms:

Category: Bez kategorii

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>